“หมอลำ” วัฒนธรรมอีสานบ้านเฮา

เทคนิค การเล่น บาคาร่า

หมอลำ เป็นวัฒนธรรมทางภาคอีสานของประเทศไทย สามารถแบ่งออกได้หลายอย่าง ตามลักษณะทำนองของการลำ ไม่ว่าจะเป็น ลำเต้ย ลำกลอน ลำเรื่อง ลำเรื่องต่อกลอนลำเพลิน ลำซิ่ง คำว่า “หมอลำ” มาจากคำ 2 คำมารวมกัน นั่นคือ “หมอ” หมายถึง ผู้มีความชำนาญ และ “ลำ” หมายถึง การบรรยายเรื่องราวต่างๆ ด้วยทำนองอันไพเราะ ทำให้เมื่อนำมารวมกัน จึงหมายถึง ผู้ที่มีความชำนาญในการบรรยายเรื่องราวต่างๆ ด้วยทำนองเพลงนั่นเอง เทคนิค การเล่น บาคาร่า

ความเจริญก้าวหน้าของวัฒนธรรมนี้ คงเกิดจากผู้เฒ่าผู้แก่เล่านิทาน หรือ วรรณคดีที่เกี่ยวกับจารีตประเพณีและศีลธรรม โดยเรียกให้ลูกหลานมาฟังกัน ซึ่งจะนั่งเล่าก็คงไม่สนุก จึงต้องยืนขึ้นเล่า แล้วยกไม้ยกมือแสดงท่าทาง เป็นพระเอก นางเอก ตัวโกง ตัวตลก นักรบ เสนา เป็นต้น และเพิ่มความน่าตื่นเต้นด้วยสำเนียงสั้นยาว โดยใช้เสียงสูงต่ำประกอบ และหาเครื่องดนตรีประกอบ เช่น ซอ ปี่ แคน เพื่อให้เกิดความสนุกครึกครื้น ผู้แสดงก็จะต้องมีทั้งผู้ชายและผู้หญิง จึงทำให้เกี่ยวข้องเรื่องต่างๆ เช่น เรื่องเกี้ยวพาราสี เรื่องชิงดีชิงเด่น เป็นเรื่องตลกโปกฮาตามแต่ท้องถิ่นที่

แต่เมื่อยุคสมัยเปลี่ยนแปลงไป วัฒนาการก็เปลี่ยนแปลงไปตามยุคตามสมัยนั้นๆ คือ จากการลำที่มีผู้ชายและผู้หญิงสองคนลำสลับกัน ซึ่งมีเครื่องดนตรีประกอบเพียงชนิดเดียว คือ แคน มีทั้งการลำเรื่องนิทานโบราณคดีอีสาน เรียกว่า ลำเรื่องต่อกลอนลำทวย (ทายโจทย์ปัญหา) ซึ่งผู้ลำจะต้องมีปฏิภาณไหวพริบที่เป็นยอดสามารถตอบโต้ ยกเหตุผลมาหักล้างฝ่ายตรงข้ามได้ แต่ต่อมามีการเพิ่มผู้ลำขึ้นอีกหนึ่งคน อาจเป็นชาย หรือ หญิงก็ได้ การลำจะเปลี่ยนเป็นเรื่องชิงรักหักสวาท ยาดชู้ยาดผัว เรียกว่า ลำชิงชู้ ปัจจุบันหาดูได้ยาก เพราะขาดความนิยมลงไปมาก 

หมอลำ

หมอลำกลอนซิ่ง คืออะไร?

หมอลำกลอนซิ่ง เป็นการแสดงที่นำเอาศิลปะที่มีมาตั้งแต่เดิม มาดัดแปลงประยุกต์ให้ทันสมัย คือ นำเอาลำกลอน ซึ่งแต่เดิมเป็นการลำประกอบแคนเพียงอย่างเดียว มาประยุกต์เข้าดนตรีชิ้นอื่นๆ เช่น พิณ เบส และกลองชุด จนได้รับความนิยม ปัจจุบันได้มีการนำเอาเครื่องดนตรีสากลมาร่วมด้วย เช่น ออร์แกน คีย์บอร์ด มาประยุกต์เล่นเป็นทำนอง ทำให้จังหวะสนุกครึกครื้น ประกอบกับการนำเพลงไทยสากล หรือ เพลงลูกทุ่งที่กำลังฮิตมาประยุกต์เข้าด้วย ลำซิ่งเป็นวัฒนาการของลำคู่ ใช้เครื่องดนตรีสากลเข้าร่วมให้จังหวะเหมือนลำเพลินมีหางเครื่องเหมือนดนตรีลูกทุ่งเลย แต่กลอนลำสนุกสนานมีจังหวะอันเร้าใจ ทำให้ได้รับความนิยมอย่างรวดเร็ว ซึ่งลำกลอนซิ่งในปัจจุบันได้กลายเป็นธุรกิจความบันเทิงที่ได้รับความนิยมอีกแขนงหนึ่ง ที่ชาวอีสานนิยมจ้างไปเป็นมหรสพสมโภชน์ งานที่ได้จัดขึ้นในโอกาสต่างๆ รูปแบบการแสดงจะเป็นการร้องรำทำนองลำประยุกต์กับเพลงที่สนุก โดยมีฝ่ายชายคอยร้องแก้กับ ฝ่ายหญิง พร้อมกับการโชว์ลีลา การร่ายรำที่อ่อนช้อย งดงาม และมีหมอแคน เป่าแคนประกบอยู่ข้างๆ เพื่อคอยคลอแคนให้ไม่หลงคีย์เสียงของตนเอง ซึ่งแต่ละคนจะมีหมอแคนประจำตัวของตัวเอง ปัจจุบันวงลำซิ่งใหญ่ๆ จะมีหางเครื่อง เพื่อเพิ่มสีสันอีกด้วยการว่าจ้าง โดยเจ้าภาพจะเป็นคนจับคู่เอง เพื่อจะได้เห็นการร้องแก้กันด้วยความสนุกสนาน และมีไหวพริบ

หมอลำหมู่ หรือ หมอลำเพลิน ถือเป็นการลำที่มีผู้แสดงครบ หรือ เกือบจะครบตามจำนวนตัวละครในเรื่องที่ดำเนินการแสดง มีอุปกรณ์ประกอบ เช่น ฉาก เสื้อผ้าสมจริงสมจัง และยังมีเครื่องดนตรีประกอบ แต่เดิมที่มีหลักๆ คือ พิณ  แคน กลอง กรลำจะมี 2 แนวทาง คือ ลำเวียง จะเป็นการลำแบบลำกลอน โดยจะแสดงเป็นตัวละครตามบทบาทในเรื่อง ที่การดำเนินเรื่องค่อนข้างช้า แต่ก็ได้อรรถรสของละครพื้นบ้าน ซึ่งจะต้องใช้พรสวรรค์ของตัวเองในการลำ ทั้งทางด้านเสียงร้อง ปฏิภาณไหวพริบ และความจำ จึงเป็นที่นิยมในหมู่ผู้สูงอายุ ต่อมาเมื่อดนตรีลูกทุ่งเข้ามามีอิทธิพลมากขึ้น จึงเกิดวัฒนาการของลำหมู่อีกครั้งหนึ่ง โดยได้ประยุกต์กลายเป็น ลำเพลิน นั่นเอง ซึ่งมีจังหวะที่เร้าใจ ชวนให้สนุกสนาน ก่อนการลำเรื่องในช่วงหัวค่ำจะมีการนำเอารูปแบบของวงดนตรีลูกทุ่งมาใช้เรียกคนดูว่า จะมีนักร้องมาร้องเพลงลูกทุ่ง หรือ บางคณะ ได้นำเพลงสตริงที่กำลังฮิตในขณะนั้นมาขับร้องด้วย มีหางเครื่อง หรือ แดนซ์เซอร์เต้นประกอบ นำเอาเครื่องดนตรีสมัยใหม่เข้ามาประยุกต์ใช้ ได้แก่ กีต้าร์ คีย์บอร์ด แซ็กโซโฟนทรัมเปต และกลองชุด เป็นต้น โดยนำมาผสมผสานเข้ากับเครื่องดนตรีเดิม ได้แก่ พิณ แคน ทำให้ได้รสชาติของดนตรีที่แปลกออกไป ยุคนี้นับว่า เป็นยุคที่เฟื่องฟูมากที่สุด เนื่องจากมีคณะดังๆ ส่วนใหญ่จะอยู่ในแถบจังหวัดขอนแก่น มหาสารคาม อุบลราชธานี อุดรธานี ซึ่งลำหมู่ สามารถแบ่งตามทำนองของบทกลอนลำได้อีก ซึ่งแต่ละทำนองจะออกเสียงสูงต่ำไม่เหมือนกัน ได้แก่ ทำนองขอนแก่น ทำนองกาฬสินธุ์ ทำนองสารคาม ทำนองอุบล เป็นต้น

สรุป

นับเป็นอีกหนึ่งองค์วิชาความรู้ ที่ทำให้ได้เรียนรู้สังคมและวัฒนธรรม ซึ่งมันไม่ใช่แค่การอนุรักษ์ แต่ยังอธิบายความหมายและการเปลี่ยนแปลงทางสังคมในวงชาวบ้าน ซึ่งเป็นข้อมูลชั้นดี ในเมื่อวัฒนธรรมอีสานได้มีการสืบทอดมาจนถึงปัจจุบัน ดังนั้นทุกคนควรที่จะอนุรักษ์วัฒนธรรมไว้ เพราะวัฒนธรรมทุกอย่างที่เป็นของไทย ก็คือ เอกลักษณ์ของชาติไทย และที่คนไทยมีความมั่นคงอยู่ได้ทุกวันนี้ ก็เพราะเรามีเอกลักษณ์ มีวัฒนธรรมไทยที่เป็นวิถีชีวิตนั่นเอง